Во вкусе не откажешь
Ստեփանիչի տունը
Ժամանակին այստեղ Ստեփանիչի տունն էր։ Այն քանդեցին, իսկ Ստեփանիչը թեև ծերացել էր, բայց ոչ այնքան, որ մոռանար իր կացարանը, որտեղ ծնվել էր, հոգեպես կայացել և դարձել մարդ, ինչպիսին որ կարողացել էր։ Այստեղ մի քանի հին տնակներ կային, որոնք արդեն քսան տարի է ինչ քանդել են, որ քաղաքն ընդարձակվի, «մարդկանց կյանքն էլ կյանքի նման լինի, ոչ թե երջանկության կարոտ»: Տեխնիկան միանգամից հողին հավասարեցրեց շինությունները, իսկ հետո կյանքն այդպես էլ չվերադարձավ այս կողմերը: Եվ մարդ էլ չկար, որ կարոտ մնար երջանկությանը: Հուշերն է՛լ ավելի սաստկացրին տխրությունը. պարզվեց՝ երբ հիշում ես անցած-գնացած կյանքդ, հասկանում ես՝ երջանկությունը հենց այնտեղ էր: Երբեմն՝ ապարդյուն սպասումով և հույսով լի: Բայց երջանկություն էր:

Նախկին հարևանները դեսուդեն ցրվեցին: Աշխարհը մեծ է, ամենուր էլ երջանկության կարոտ մնալու մի տեղ կգտնվի: Նրանց միջև եղած կապն էլ կորավ: Հավաքվում էին, երբ արդեն գիտեին իրենց գլխին գալիքը, դնում էին սեղանին այն ամենն, ինչ կարելի էր ուտել ու խմել, եղբայրանում էին. «Գրիշ, չենք կորի, չէ՞»: Իսկ Գրիշը պատասխանում էր. «Ես կմեռնեմ, բայց կգտնեմ քեզ, Սաքո՛, հասկացա՞ր: Չէ, դու ինձ հասկացա՞ր, Սաքո: Ասա՛:» Սաքոն գլխով էր անում, թե հասկացավ: Այնուհետև Ստեփանիչը մատը թափ էր տալիս և բոլորը հասկանում էին, որ Ստեփանիչն ասում է՝ կորչել չի՛ կարելի: Բոլորը պետք է միասին լինեն, որտեղ էլ որ հայտնվեն: Եվ հավաքվածները համբուրում էին միմյանց՝ արցունքից աղիացած դեմքերը ու վրայից քաշած օղի խմում:

Տները մի տեսակ միանգամից քանդեցին: Պատրաստվելու ժամանակ անգամ չտվեցին: Սաքոն կարծում էր, որ դա գթասրտությունից և մարդասիրական նկատառումներից ելնելով է, իսկ Գրիշան՝ որ դա ստորություն է: Բայց այդ մասին ոչ ոք արդեն չի հիշում՝ տները չկան, և վերջ: Եվ բոլորը ցրվեցին: Որը գյուղ գնաց, որը հանրակացարանում սենյակ ստացավ, որն էլ արտասահման ընկավ: Բոլորը տարբեր վայրերում հայտնվեցին: Ոգևորվածության եռանդը բաժանումից հետո մի երկու անգամ հանդիպեցրեց նրանց, բայց ոչ բոլորին, այլ մաս-մաս: Բոլորով նրանք այդպես էլ այլևս չհավաքվեցին: Հետո այդ եռանդն էլ մարեց, վատնվեց առօրյա գործերի, հացի փնտրտուքի ու վաղվա օրվա մասին մտածմունքների վրա, և նրանք վերջնականապես դադարեցին հանդիպել՝ միմյանց հիշելով ամուր և ընդմիշտ:

Միայն Ստեփանիչն է, որ մնաց մոտերքում: Գնալու տեղ չուներ ու հետո այնպես էր կապվել այս ամայի տարածությանը, որ առանց դրա ոչինչ արդեն իմաստ չուներ: Այստեղ մնալու ցանկությունը աշխարհով մեկ ընկնելու հնարավորությունից ուժեղ Էր: Նրա երեխաները վաղուց կարծում էին, որ գտել են իրենց տեղը կյանքում, թեև Ստեփանիչը կարծում էր, որ նրանք ամենևին էլ իրե՛նց չեն գտել, այլ՝ չգիտես ում: Ահա այդպես էլ գոյատևում են հակառակ այն կյանքին, որն ինչ-որ տեղ իրենց համար գրված էր: Բայց դա իրենց գործն է: Ամեն ոք յուրովի է իրեն կորցնում: Իսկ Ստեփանիչը չգիտես ինչու հավատում է, որ եթե մարդիկ այստեղ չերջանկացան, քաղաքն էլ չընդարձակվեց, նա կհավաքի բոլոր անհրաժեշտ թղթերը, կգտնի բոլոր տեղեկանքները, կգրի ուր որ պետք է և իր համար նոր տուն կկառուցի: Միջոցներ նա չուներ, բայց Ստեփանիչը կարծում էր, որ միջոցները պետք են լինում առանձնապես այն ժամանակ, երբ առանց հոգի ես մոտենում գաղափարին, իսկ երբ դա ողջ կյանքիդ նպատակն է, էլ ի՞նչ միջոցների մասին է խոսքը: Ամեն ինչ ինքն իրեն կստացվի: Այ ինչպես մտքումդ դասավորես, այնպես էլ կստացվի:

Այդ պատճառով Ստեփանիչը հաճախ էր գալիս այստեղ: Նախ նայում էր հեռվից, ապա մոտենում էր, կանգ առնում, ինչ-որ բան հիշում, ծանր հոգոց հանում, դարձյալ մի քանի քայլ անում: «Գրիշա», - արտասանում էր նա ցածրաձայն: Դա նշանակում էր, որ նա մոտեցել է այն տեղին, ուր ժամանակին Գրիշայի տունն էր: «Գալյա», - իսկ այստեղ, ուրեմն, Գալինան էր ապրում: Այն նույն Գալինան, ում հետ նա այն կյանքի արշալուսին, որը հիշում էր, մի քանի անգամ առվի մոտ էր իջել։ Այնտեղ Գալյան համբուրում էր նրան: Այնտեղից նա վերադառնում էր տամկացած և կենսաթրթիռ:

«Էհ-էհ-է՜հ…», - իսկ այստեղ սիրտն ամենաուժեղն էր մղկտում, այստեղ նրա տունն էր: Ստեփանիչը քայլում էր գլխիկոր, նայում հեռուն, ապա նստում էր քարին, հիշում իրեն և այլոց: Եվ դա դուր էր գալիս նրան: Երբ ապրում ես տանդ մեջ, դա հասարակ առօրյա է, իսկ երբ հիշում ես ապրածդ, դա արդեն կարծես սրբություն է դառնում: Քանզի հիշվածի յուրաքանչյուր միլիմետրն անգամ թանկ է: Դա ոչ վերադարձնել կարող ես, ոչ էլ տալ որևէ մեկին: Ամեն բան քոնն է, քո մեջ:

Մտովի նա գծում էր այն տարածքը, որտեղ պատրաստվում էր կառուցել նոր տունը: Հողի մի կտոր հարևան Արամից էր թռցնում` Արամի ինչի՞ն է պետք այդ տարածքը, եթե նա երբեք չի վերադառնա այստեղ: Երբեմն Ստեփանիչը մտովի հավաքում էր բոլորին իր բակում մի սեղանի շուրջ: Բաժակը ձեռքին երկար բացատրում էր, որ երջանիկ է, և որ այլ կերպ չէր էլ կարող լինել: Արամը, Ստեփանիչի պատկերացմամբ, բոլորովին չէր վրդովվում, որ մնացել է առանց այդ հողակտորի, այլ միայն երջանիկ էր՝ հայտնվել ընդմիշտ հարազատ վայրում: Ծերունին գրեթե ֆիզիկապես զգում էր տան առկայությունը: Ահա նա ձևացնում էր, թե մտնում է այգի, նայում է իր շուրջը: Հայացք է ձգում երևակայելի մրգատու ծառերին: Շրջում է սենյակներով, հետո դուրս է գալիս և փակում դարպասներն իր հետևից:

Ստեփանիչն այստեղ էր, որ տեղը իրեն չմոռանա: Չի՛ կարելի հիշել միայն այն ժամանակ, երբ տեղը կամ մարդը կենդանի են: Պետք է նեցուկ լինել, երբ դա հնարավոր է: Այդ պատճառով էլ Ստեփանիչը սիրով ու հաճույքով հայացք էր գցում մերձակայքին: Շրջապատող ամեն բան հարազատ էր նրան, թեև շուրջը ոչինչ էլ չկար: Մի քանի ծառեր գտնվում էին այնքան հեռվում, որ ջերմ զգացմունքները չհասած նրանց, սառում էին կես ճանապարհին:

Լինում էր, գալիս էր Ստեփանիչն այստեղ թոռան՝ Լևոնի հետ: Նա սիրում էր պապին և դեռ այն տարիքում էր, երբ պապը կարողանում էր համոզել նրան իր հետ գնալ ուր ասես:

- Այ այստեղ, Լևո՛ն ջան, պատն է լինելու, ցույց էր տալիս պապն այն տեղը, որտեղ երբեք պատ չի լինելու, - իսկ այստեղ` դարպասները: Բայց մեր ունեցածից չէ: Դե մերն ինչպիսի՞ն էր: Բարակ թիթեղից: Այնպես էին ժանգոտել, որ ամոթ էր մարդկանց առաջ: Իսկ հիմա մենք չժանգոտվող դարպասներից կդնենք: Այնպիսի դարպասներ, որ երբեք ոչ ոք քանդել չկարողանա: Չէ՞ որ տունը մի վայր է, որտեղից չես ուզում ոչ մի տեղ հեռանալ, - ամփոփում էր պապը:

- Չէ՛, պա՛պի, - պատասխանում էր թոռը, - տունը մի վայր է, ուր ուզում ես վերադառնալ։

- Էհ, Լևոն ջան, դա նույն բանն է, - ժպտալով ասում էր Ստեփանիչը:

- Նույնն է, բայց այդքան էլ չէ։

Ամեն անգամ Ստեփանիչը պատմում էր թոռանը տան հետ կապված իր նոր ծրագրերի մասին: Մինչ այդ կյանքն աննկատելիորեն, կամաց-կամաց հեռանում էր, մինչև չհեռացավ Ստեփանիչից վերջնականապես: Տունը նա այդպես էլ չկառուցեց:

Անցան տարիներ: Նրա երեխաները այդպես էլ ապրեցին այն կյանքով, որը հայթայթեցին: Իսկ թոռ Լևոնը մնաց և ծերացավ այս կողմերում: Նա գալիս էր այստեղ հպվելու իր և Ստեփանիչի հուշերին: Ստեփանիչի հուշերը նա ինքնուրույն էր ավարտին հասցնում, ինչը հետաքրքիր էր, բայց և տխրեցնող: Ամայի տարածությունը այդպես էլ ամայի մնաց: Այստեղ ամեն ինչ այնպես է, ինչպես կար: Փոխվեց միայն այն, որ Լևոնը համամիտ չէր պապի հետ՝ դարպասները պետք է ոչ միայն չժանգոտվող լինեն, այլ շարժողականներից և պարսպող բաժիններով: Որ երբեք ոչ ոք քանդել չկարողանա։ Մնացածն այնպես, ինչպես պապն էր ասում: Լևոնը համոզված է, որ անպայման կկառուցի այդ տունը: Միջոցներ նա չունի, բայց չէ որ կարևորը դա չէ…

Հեղինակ՝ Ռոման Նադիրյան

Թարգմանությունը՝ Դիանա Ստեփանյանի


Made on
Tilda